نشر قطره | Ghatreh Publications

    عباس بهارلو همان مرد نام آشنای تحقیق و پژوهش در آثار سینمای ایران است. به سراغش رفتیم تا بیشتر از او بدانیم. اما او با همان روحیه پژوهشگرش معتقد بود; همه چیز به صورت کتبی باید باشد. این شد که سؤال ها را نوشتیم و او پاسخ داد. عباس بهارلو متولد 1337 در آبادان است از سال 62 به طور منظم تحقیقاتش را شروع کرده است و در حوزه های غیرسینمایی کار تالیفی ندارد.

     عمده فعالیتش در دو دهه اخیر شامل تالیف کتاب های سینمایی و همکاری با نشریات سینمایی مثل «فیلم»، «نامه فیلم خانه ملی ایران» و «صنعت سینما» بوده است. از میان کتاب های منتشر شده او می توان به چند مورد اشاره کرد از جمله ;«بررسی تاریخی نقدنویسی در سینمای ایران»، «زاویه دید در سینمای ایران»، «تراژدی سینمای کمدی ایران»، «برداشت ناتمام»، «سینماگران ایرانی: عباس کیارستمی»، «فروغ فرخ زاد و سینما»، «ساموئل خاچیکیان: یک گفت وگو»، «معرفی و نقد آثار ناصر تقوایی، معرفی و نقد فیلم های امیر نادری»، «40 فیلم 40 نقد، 40 فیلمساز» و بالاخره کتاب های «فیلم شناخت ایران»- جلد اول و دوم (که مشخصات فیلم های نمایش داده شده در سال های 1309 تا 1372 را شامل می شود) و «دانش نامه سینمای ایران» (شامل بیوگرافی بیش از چهار هزار نـفر از دست اندرکاران سینمای ایران) کتاب های اخیر توسط _«نشر قطره» منتشر شده و همچنین در دوره های مختلف نویسنده گفتار متن چند برنامه تلویزیونی مثل «سینما2»، «سینما4» و «سینما1» هم بوده است.

   
    کدام کتاب ها و تالیفات خود را بیشتر دوست دارید. بیشتر برایشان زحمت کشیده اید و بیشتر به آن ها وابسته ترید؟
    
    بـرای تالیف همه شان طبعازحمت کشیده ام، اما اولین و آخرین کتاب هایم (یعنی «بررسی تاریخی نقد نویسی در سینمای ایران» و مجموعه «فیلم شناخت» ها و «دانش نامه سینمای ایران») بیشتر وقت برای تالیف شان صرف شده و حتی خودم برای کارهای تحقیقی ام به آن ها وابسته ترم.

    
    قطعاشما برای هر کدام از آثار و تالیفات تان زمان زیادی را صرف می کنید، بفرمایید چقدر زمان صرف تالیف آثاری نظیر «فیلم شناخت ایران» یا «دانش نامه سینمای ایران» شده و چه مشکلاتی برای تالیف این دو کتاب داشتید؟
    
    شانزده، هفده سال صرف جمع آوری منابع و اطلاعات و تالیف هر دو کتاب شد و طبعامشکلات فراوانی سر راه بود که به بخشی از این مشکلات در یادداشت های هر دو کتاب اشاره کرده ام، اما به خصوص در مورد «فیلم شناخت ایران». حالا که به این یادداشت نگاه می کنم و آن سال های طولانی را که فیش برداری می کردم به یاد می آورم به نظرم می رسد که این یادداشت و اساساهر مقدمه و توضیحی گویای آن همه مشکلات و مرارت هایی که تالیف این کتاب ها به همراه داشتند، نخواهد بود. همان طور که در یادداشت کتاب «فیلم شناخت ایران» نوشته ام به نظر من فیلم شناسی فیلم های سینمای ایران باید شامل مشخصات و ملاحظات کامل فیلم ها باشد; یعنی همه آن مشخصاتی که معمولادر ابتدای پرده اول و در پاره ای موارد در پرده آخر فیلم ها ثبت است. بدیهی است که دسترسی و وانویسی کردن این حجم از اطلاعات کار چندان ساده ای نبود. لازم است یادآوری کنم که بسیاری از تیتراژهای فیلم ها که در کتاب درج است از روی نوارهای مغناطیسی پیاده شده اند که اغلب آن ها هم کیفیت بسیار بدی داشتند و وقتی هم تصویر را «فیکس» می کردم تا اسامی را به اصطلاح راحت تر بنویسم لرزش شدید تصویر کار را دشوارتر می کرد; اسامی افراد به راحتی قابل خواندن نبود و گاهی تصویر باید بارها عقب و جلو می شد تا اسامی به درستی قابل رویت شوند. دستگاه «تله سینما»ی درست و حسابی هم که در آن سال ها نبود و اغلب فیلم ها طوری روی نوار ضبط شده بودند که تصویر در دو طرف کادر چپ و راست ناقص بود، خلاصه کلافه کننده بود خواندن هر اسمی که در تیتراژ فیلم ها ثبت شده بود. شما حتمامی دانید که وقتی در فرنگ می خواهید چنین کتاب هایی را فراهم بیاورند همه منابع کار به صورت منظم وجود دارد; فیلم ها با کیفیت خوب در دسترس است و اغلب استودیوهای تهیه کننده فیلم موجود هستند، در صورتی که از آن انبوه استودیوهایی که در فاصله سال های 1309 تا 1357 در ایران فعال بودند و در حدود 1200 فیلم تولید کردند حتی نام و نشانی از یکی از آن ها هم باقی نمانده است. خلاصه همه چیز دستخوش تاراج ایام شده است. بگذریم. در مورد «دانشنامه سینمای ایران» البته مشکلات کمتر بود، اما در هر حال این کار هم مشکلات خودش را داشت، که شاید مهم ترین آن ها عدم همکاری پاره ای از صنوف «خانه سینما» برای در اختیار نهادن مشخصات برخی از اعضایشان بود، که طبیعتامن را ناچار می کرد برای تهیه ساده ترین و بدیهی ترین اطلاعات درباره افراد به اصطلاح دور شمسی و قمری بزنم.
    
    آیا هنگام نوشتن و تالیف و تحقیق به مخاطبان خود فکر می کنید، یا بیشتر اصل تحقیق و پژوهش مدنظر شماست؟
    
    سینمای ایران عرصه های کار نشده فراوانی دارد و برای من قبل از هر چیز مهم این است که در کدام عرصه ها کار کمتری صورت گرفته، یا کارهای انجام شده تا چه حدود دقیق و قابل اعتماد هستند. اما بدیهی است که همواره به مخاطب کتاب هم فکر می کنم، چون اگر مخاطبی نباشد که در این کسادی بازار نشر حاضر به تهیه کتاب شود و به آن علاقه نشان دهد، چگونه می توانم دوستان ناشرم را به انتشار کارهای بعدی ام راضی کنم؟
    
    لطفابه عنوان یکی از محققانی که هر کدام از کتاب هایتان یک اتفاق محسوب می شود از مشکلات خود بگویید، چه در عرصه تالیف و تحقیق و چه در عرصه نشر و چاپ.
    
    به بخشی از این مشکلات که مربوط به امر تحقیق می شود، در یکی از سؤال های قبلی شما اشاراتی داشتم. مشکلات نشر هم یکی دو تا نیست و گمان می کنم اگر پای درد دل ناشران بنشینید پاسخ دقیق تری داشته باشند، که اهم آن ها هزینه های گران چاپ و نشر، کسادی بازار کتاب و نظایر این هاست. اما من می خواهم از این فرصت استفاده کنم و به یکی از مشکلاتی اشاره کنم که واقعاروحیه ادامه تحقیق را حتی در من هم زایل کرده است. می دانید که چند سایت سینمایی در ایران فـعـال هستنـد. گـردانندگان اکثر این سایت ها- که اغلب با تحقیق و پژوهش نا آشـنـا هستنـد- با استفاده بی دریغ از کتاب های مرجع من و دوستانم برای خود و مراکز دولتی ای که حقوق بگیر آن هستند، بانک های اطلاعاتی راه انداخته اند و حتی در مقابل اعتراض ما، طلب کار هم هستند. ظاهراانتظار دارند بابت «سرقت های ادبی »شان دست مریزاد هم بشنوند. آن ها ظاهرانمی دانند که چنین کتاب هایی با چه مرارت و صرف وقت فراوانی سر و شکل می گیرند. در دوره ای که لوح های فشرده «مالتی مدیا» بازار و رونق داشت، بدون اجازه ما و از حـاصل زحمات ما لوح فشرده «دایره المعارف سینمای ایران» می ساختند و روانه بازار آشفته می کردند و مدتی هم باب شده که بانک های اطلاعاتی مربوط به سینمای ایران ایجاد می کنند. همین جا باید پرسید که چرا این حضرات، که برخی از آن ها وابسته به دم و دستگاه های غیر خصوصی هم هستند، با پـولـی کـه از دیگـران سرقت می کنند «بانک»شان را پر می کنند؟!
    
    نمی خواهید در این مورد توضیح بیشتری بدهید؟
    
    فعلابا همکاری یکی از دوستانی که در امر وکالت و قضاوت است در حال جمع کردن اطلاعات بیشتری از این سایت ها هستیم که با ذکر مورد به مورد یک دعوی حقوقی را دنبال کنیم; اما همین جا می خواهم به بخش حقوقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی- که حتمانشریه شما به دستشان می رسد- یادآوری کنم که واقعاقرار نیست تجدیدنظری در مفاد و مواد قانون حمایت از مؤلفان و مصنفان بکنند که فکر می کنم در دهه 1340 به تصویب رسیده و بخشی از مواد آن با شرایط امروز جامعه هنری و فرهنگی ما همخوانی ندارد.
    
    ارزیابی شما به عنوان یکی از محققان عرصه سینما از حوزه انتشارات آثار سینمایی چیست؟ آیا گام های این حوزه رو به جلو است؟ آیا می توان منتظر دورنمای درخشانی در آینده بود؟
    
    در این عرصه هم کتاب های خوب منتشر می شود و هم کتاب های بد.گام های رو به جلویش هم چندان محسوس نیست و بعید می دانم که بتوان آینده درخشانی هم برای آینده متصور بود.
    
    آیا موانع و مشکلات به آثار سینمایی برمی گردد یا این که مشکلات مربوط به نشر کشور به طور کلی است؟
    
    این مشکلات به طور کلی دامن گیر نشر کشور است که طبعاپاسخ مختصر هم نمی توان به آن داد.
    
    پیشنهاد شما برای ارتباط بیشتر بین ناشران، نویسندگان و مخاطبان بالقوه چیست؟
    
    اگر فکر می کنید که این ارتباط می تواند مشکلی از مشکلات پیش روی نشر کشور را برطرف کند، فکر می کنم بهترین محل این ارتـباط نمایشگاه کتاب باشد، اما من سال هاست که پیشنهاد کرده ام دست کم سردبیران نشریات سینمایی بخش کتاب خود را فعال تر کنند و مثلابه جای اشاره های مکرر به زندگی شاهرخ خان و فلان بازیگر و مراحل مختلف تولید فلان فیلم، گوشه چشمی هم به بازار نشر کتاب های سینمایی نشان بدهند که متاسفانه به جز یکی دو نشریه کسی توجهی به این مهم نشان نداده است.
    
    و در این بین آیا نمایشگاه های کتاب تاثیری در جلب مخاطبان جدید دارد؟
    
    در هر حال بی تاثیر نیست، به ویژه این که نمایشگاه های کتاب تاکنون فرصت مغتنمی بوده که جامعه کتابخوان می تواند از کم و کیف کتاب های منتشر شده در طول سال، به طور کلی، مطلع شود.
    
    چه راهکارهایی برای افزایش تیراژ کتاب دارید، به ویژه با توجه به افزایش روزافزون بهای پشت جلد کتاب ها؟
    
    یکی از راهکارها،خرید کتاب توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و هیات امنای کتابخانه ها و اهدای آن به کتابخانه های عمومی است که ظاهرایک سالی است که قطع شده یا روند بسیار کندی گرفته است.
    
    به نظر شما چه اتفاق های مهمی می تواند نشر کشور- به خصوص در عرصه کتاب های سینمایی- را متحول کند؟
    
    فعال کردن هیات امنای کتابخانه ها برای خرید کتاب در تیراژهای 700 نسخه به بالا و فعال کردن کتابفروشی های شهرستان ها. همچنین اختصاص دادن امکانات تبلیغ ارزان برای کتاب های سینمایی در تلویزیون و سینماها و حتی بیلبوردها. به جز این ها توجه سردبیران مطبوعات به نقد و معرفی فعال تر کتاب های منتشر شده است.
    
    اکنون چه کتاب یا تحقیقی در دست دارید؟
    
    تاریخ عکاسی فیلم در سینمای ایران. حتمامی دانید که تاکنون هیچ گونه اطلاعات مدونی در این مورد منتشر نشده است.
    
    آیا می توان امیدوار بود که شاهد حضور و تحقیق و پژوهش شما در حوزه های دیگری هم باشیم؟
    
    مسلماحوزه هایی که در آن ها تخصص ندارم، خیر.
   
     مارگریت شاه نظریان

برگرفته از  روزنامه سرمایه، شماره 257 به تاریخ 2/6/85، صفحه 14 (هنر)