نشر قطره | Ghatreh Publications تمرین خلاقیت
عنوان فرعی:
تجربههایی در روشهای رشد ذهن کودکان و نوجوانان
طراح جلد:
شابک:
978-600-119-136-7
قطع كتاب:
رقعی
نوع جلد:
شومیز
تاریخ انتشار:
1389
30,000 ریال
نوبت چاپ:
اول
تعداد صفحه:
112
در این کتاب میخوانید:
پیشگفتار
بخش نخست: اهمیت رشد ذهن و تمرین خلاقّیت
کودک و نیاز به رشد ذهن
آموزش با روش غیرمستقیم
تجربه؛ روش برتر آموزش
کودک و حق انتخاب روش آموزش و رشد
بخش دوم: روشهای تجربهگرایانة رشد ذهن
آشنایی با روشها
کار با اشیاء
کار با واژهها (کلمات)
کار با نقطه و خط (طراحی)
کار با شکل و رنگ (نقاشی)
کار با ابزار و مواد (ساختن کاردستی)
بخش سوم: روشهای آفرینشگرایانة رشد ذهن
آشنایی با هنرها
ترانهها
تقلیدها
بازیها
قصّهها
نمایشها
لزوم تمرین خلاقّیت توسط کودکان و نوجوانان
«تحوّل» و «ترقّی» از آرمانهای دیرین ما هستند و «توسعه» برنامهای است پیش روی ما؛ امّا آیا بازیها و سرگرمیهای مربوط به کودکان و نوجوانان ما در راستای رفع این نیاز هستند؟ آیا تولیدات ادبی، هنری و فرهنگی ما، همچون شعر، داستان، رمان، تئاتر، فیلم و مجموعههای تلویزیونی -به ویژه آنها که مربوط به کودکان و نوجوانان هستند- درخدمت تحوّل، ترقّی و توسعة مورد نیاز کشورمان میباشند؟ به بیان دیگر آیا آموزهها و روشهای آموزشی مربوط به کودکان و نوجوانان ما میتواند آنان را برای شناخت بهتر و بیشتر جهان امروز و آینده آماده کند؟ و سرانجام اینکه آیا ما کوشش لازم را برای رشد ذهن و خلاّقیت کودکان و نوجوانان خود، برای حضور مفید و بالنده در زندگی امروز و توسعة آینده انجام میدهیم؟
با وجود همة تلاشهای قابل احترامی که توسط خانوادهها و مراکز آموزشی ویژة کودکان و نوجوانان میشود، میتوان گفت هنوز بسیاری از آثار، آموزهها و روشهای آموزشی ویژة کودکان و نوجوانان ما نه تنها در خدمت رشدِ ذهن و خلاّقیت آنان نیستند، بلکه حتی بازدارندة آنان نیز هستند.
چرا چنین است و چگونه میتواند اینچنین نباشد، به بحثی جامعتر نیاز دارد. امّا آنچه به عنوان مقدمة این نوشتار میتوان گفت، این است که این کاستی ریشه در فرهنگی دارد به نام «فرهنگ غیر مولّد» که خود ریشه در نوع اقتصادی دارد به نام «اقتصاد غیر مولّد».
از ویژگیهای چنین فرهنگی این است که به کودکان اینگونه میآموزد آثاری را خوب و برتر بدانند که تکرار یا تقلید آثار کسانی است که نیازهای دیگر زندگی خود را نیز از آنان میخرند؛ و نیز آموزهها و روشهایی را خوب و برتر بدانند که تکرار یا تقلید آموزهها و روشهایی است که نمایندگان و سخنگویان فرهنگ غیرمولّد، مُهر «خوب است» را بر آن زدهاند. شاید از همین روست که ما نیز علاقهمندیم هرچه را که مُهر «خوب است» خود را بر آن میزنیم، دیگران و بهخصوص بچههایمان نیز آن را بیچون و چرا بپذیرند؛ و بچههایی را تشویق میکنیم که هرچه «ما» میگوییم، تکرار کنند؛ و به بچههایی آفرین میگوییم که هر کاری که دل «ما» میخواهد، انجام دهند. و در این میان آنچه که انگار برای ما مهم نبوده است و همان «فرهنگ غیر مولّد» نخواسته است که مهم باشد، نوع سرگرمیها، بازیها و جذابیتهای مورد علاقة بچهها، نظر خود بچهها و حتّی نظر آگاهانه، مجرّبانه و ملّی کارشناسان گرانقدر کشور خودمان بوده است.
به سوی تغییر
میدانیم که برای اصلاح چنین فرهنگی، نیاز به اصلاح سه عامل بههم پیوستة اقتصاد، سیاست و فرهنگ، بهطور همزمان میباشد. برای این کار، بسیاری از مربّیان دوراندیش کشورمان، از دیرباز کوشش خویش را برای دور شدن جامعة ما از فرهنگ مصرف و تکرار و تقلید؛ و نزدیکشدن به اهمیت تولید، نوآوری و آفرینش آغاز نمودهاند و امیدوار نیز میباشند که جامعة ما نیز حتّی زودتر از موعود، به تحوّل، ترّقی و توسعة مورد نیاز زمان برسد. امّا واقعیت این است که این کوششها، بدون خواست و یاری خانوادهها و آموزگاران کودکان و نوجوانان، به نتیجة شایسته و بههنگام خود نخواهد رسید. بنابراین با ذکر این نکته که صرفنظر از ارزشهای معیار در هر جامعه، ارزشهای شخصیتی والای هر کودک به میزان رشد ذهن، خلاّقیت و توانایی آفرینشگرانة او بستگی دارد، امید است با تجدید نظر در نوع...
بازی های فردی و بازی های گروهی:
بازیها را با توجه به تعداد بازیکنان آن، به بازیهای فردی و گروهی تقسیم کردهاند.
1- «بازیهای انفرادی» بازیهایی هستند که کودک به تنهایی انجام میدهد و علاوه بر سرگرمکردن خود، در واقع از این طریق به مکاشفه و شناخت خود و پدیدههای پیرامون خود میپردازد. بازیهای انفرادی از نخستین بازیهایی هستند که کودکان به آن میپردازند و با لذتهای آن آشنا میشوند.
2- «بازیهای گروهی» بازیهایی هستند که کودکان در مرحلة رشدیافتهتر خود به آنها روی میآورند. این بازیها علاوه بر سرگرمی، به دلیل اینکه با نوعی رقابت انجام میشوند، نوعی معیار محسوب میشوند تا کودکان به شناخت و ارزیابی تواناییهای خود و همبازیهای خود دست یابند؛ و چون این گونه بازیها از نوعی قانونمندی نیز برخوردار هستند، باعث میشوند تا برای کودکان تمرین نوعی زندگی اجتماعی و همزیستیِ قانونمند با دیگران محسوب باشد.
بازی و آموزههای زندگی
بازی همچون یک زندگی وضعیتهای گوناگون دارد؛ فرازها و نشیبها، شیرینیها و گاه تلخی، خندهها و گاه گریه، مهربانیها و گاه خشم، پیروزیها و گاه شکست، راستیها و گاه دروغ، و از همه مهمتر تجربه و تجربه و تجربههای گرانقدر. به علاوه در «بازی» آموزهها و ثمرات مهمی نهفته است که به آنها میپردازیم:
بازی و قانون:
مهمترین ویژگی بازی، آموزش و تمرین همزیستی با دیگران، رعایت انضباط، اخلاق؛ و اجرای قانونی است که خودشان برای هر بازی تصویب کردهاند. کمااینکه هر بازی قوائد و قانونی برای خود دارد که برای انجام آن باید با آنها آشنا بود. در چنین بازیهایی تخلف نکردن و رعایت مقررات و قاعدة بازی شرط اوّل مشارکت میباشد. وگرنه شخص متخلف به اتهام تخلف در بازی، توسط دیگران اخراج میشود. بازیهای مسابقهای از این نوع بازیها هستند.
بازیها در واقع نوعی کلاسهای آموزش هستند که کودک را برای ورود به جامعة انسانی بزرگتر تمرین میدهند و به او میآموزند که شرط بازی با دیگران، و در واقع همزیستی و زندگی با دیگران، رعایت مقرراتی است که برای بهتر بازیکردن، با توافق و یا توسط خود بچهها، تنظیم و به مرور اصلاح شده و مهمتر از همه اینکه توسط آنان به عنوان «قانون بازی» پذیرفته شده و به آن احترام گذاسته میشود.
البته در بازیهای انفرادی قانون خاص و مشخصی حاکم نیست. مگر اینکه کودک در خیال خود، خود را با شخص دیگر یا با...
«تمرین خلاقیت» کوشش نوینی است برای پرورش خلاقیت کودکان و نوجوانان با روشهای ساده و تجربهگرایانه مانند انجام دادن کاردستیها، بازیها، تقلیدها،... و روشهای جذاب و آفرینشگرایانه مانند آفریدن شعر، قصّه، نمایش... که با مشارکت خود آنان در کارگاههایی به نام «کارگاه رشد ذهن و پرورش خلاقیت»، به طور فردی و گروهی، همراه با لذت و نشاط انجام داده میشود؛ و در صورت تمایلِ مربیان و خانوادههای عزیز، میتواند در مدارس، محلهها، خانهها و حتی مهمانیها نیز با لذت و نشاط اجرا شود.این تجربه که نخستین بار در هفتة پژوهش دانشگاهی در سال 1381 به صورت یک گزارش مشروح با عنوان «کودک؛ قصه و نمایش» و (روشهای رشد ذهن کودکان و نوجوانان) ارائه شده بود؛ از سوی معاونت پژوهشی دانشگاه آزاداسلامی اراک شایستة دریافت لوح قدردانی شناخته و معرفی شد.
موضوعات مرتبط :
